Spadek – co zrobić po śmierci bliskiej osoby? Kompletny poradnik krok po kroku

Śmierć bliskiej osoby to trudny moment, w którym obok emocji pojawia się wiele formalności. Jedną z najważniejszych kwestii jest uregulowanie spraw spadkowych, aby móc legalnie zarządzać majątkiem zmarłego, czyli w praktyce – by móc wypłacić pieniądze z rachunku osoby zmarłej, a także sprzedać lub wynająć nieruchomość wchodzącą w skład spadku.

Wiele osób nie wie, od czego zacząć sprawę spadkową, jakie dokumenty przygotować i czy lepiej udać się do sądu, czy do notariusza. W tym poradniku wyjaśniamy wszystko krok po kroku.

1. Uzyskaj akt zgonu

Pierwszym dokumentem potrzebnym do rozpoczęcia sprawy spadkowej jest odpis aktu zgonu. Otrzymasz go w Urzędzie Stanu Cywilnego.

Będzie on potrzebny m.in.:

• u notariusza,
• w banku,
• w sądzie,
• do wielu innych spraw związanych z nieruchomością.

2. Sprawdź, czy istnieje testament

Kolejny krok to ustalenie, czy zmarły pozostawił testament. Dziedziczenie na podstawie testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym.

Jeżeli testament został sporządzony u notariusza, jego odnalezienie jest zwykle prostsze.

Warto także wiedzieć, że u każdego notariusza w Polsce spadkobiercy mają możliwość po przedłożeniu oryginału odpisu aktu zgonu osoby zmarłej przeszukania tzw. Notarialnego Rejestru Testamentów, celem sprawdzenia, czy osoba zmarła nie pozostawiła testamentu.

3. Pamiętaj o terminie 6 miesięcy

Po śmierci bliskiej osoby spadkobierca ma 6 miesięcy na decyzję, czy:

• przyjmuje spadek wprost (bez ograniczenia odpowiedzialności za długi),
• przyjmuje go z dobrodziejstwem inwentarza,
• odrzuca spadek.

To szczególnie ważne, gdy istnieje ryzyko długów.

4. Potwierdzenie nabycia spadku – notariusz czy sąd?

Jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni, najszybszym rozwiązaniem jest akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Taki dokument można uzyskać w ciągu kilku do kilkunastu dni.

Jeżeli istnieje spór pomiędzy spadkobiercami lub brak jest kontaktu z choćby jednym ze spadkobierców, konieczne będzie postępowanie sądowe.

5. Jakie dokumenty przygotować do notariusza?

Do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia najczęściej potrzebne są:

• odpis aktu zgonu osoby zmarłej,
• testament (jeżeli istnieje),
• akty urodzenia lub akty małżeństwa (jeśli nazwisko uległo zmianie) spadkobierców,
• dane z dowodów osobistych spadkobierców,
• numery ksiąg wieczystych nieruchomości wchodzących w skład spadku.

Ważna wskazówka przed wizytą u notariusza

Akty stanu cywilnego nie mają terminu ważności, ale muszą zawierać aktualne i prawidłowe dane. W praktyce oznacza to, że przed wizytą w kancelarii warto dokładnie sprawdzić każdy dokument.

Z reguły wystarczające są odpisy skrócone aktów stanu cywilnego, natomiast w wyjątkowych sytuacjach notariusz może poprosić o przedstawienie odpisu zupełnego.

Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• poprawność imion i nazwisk,
• wpisanie obu imion, jeśli dana osoba je posiada,
• prawidłowe dane rodziców,
• zgodność nazwiska po zmianie stanu cywilnego,
• poprawną nazwę miejscowości urodzenia, ślubu lub zgonu.

Nawet drobna literówka w imieniu, nazwisku lub nazwie miejscowości może wydłużyć całą procedurę spadkową i wymagać wcześniejszego sprostowania dokumentu w USC.

Ponadto nie ma już rejonizacji w Urzędach Stanu Cywilnego, w związku z czym akty stanu cywilnego można uzyskać w dowolnym urzędzie, na terenie całego kraju a także pobrać drogą elektroniczną.

To bardzo praktyczny element, który klienci kancelarii niezwykle doceniają.

6. Zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego

Po uzyskaniu aktu poświadczenia dziedziczenia należy pamiętać o zgłoszeniu nabycia spadku do urzędu skarbowego.

Najbliższa rodzina może skorzystać ze zwolnienia z podatku, ale musi zachować termin 6 miesięcy na zgłoszenie nabycia spadku (formularz SD-Z2).

Kiedy warto zgłosić się do notariusza?

Jeżeli zależy Państwu na szybkim i sprawnym przeprowadzeniu sprawy spadkowej, kancelaria notarialna może pomóc w:

• sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia,
• otwarciu i ogłoszeniu testamentu,
• przyjęciu lub odrzuceniu spadku,
• dziale spadku,
• przeniesieniu własności nieruchomości po spadku.